“Vizem beş yıllık, istediğim kadar kalırım” ya da “Yılbaşında günlerim sıfırlanıyor” cümlelerini sık duyuyoruz. İkisi de yanlış ve ikisi de pahalıya patlayabilecek yanlışlar.
Schengen bölgesinde kısa süreli kalışın tek bir altın kuralı var: herhangi bir 180 günlük dönemde en çok 90 gün. Kural yeni değil; yeni olan, artık pasaport damgalarıyla değil dijital bir sistemle takip edilmesi.
Bu yazıda hesabın nasıl yapıldığını örneklerle gösteriyor, EES’in neyi değiştirdiğini ve ETIAS’ın sizi neden ilgilendirmediğini açıklıyoruz.
90/180 gün kuralı tam olarak ne diyor?
Kural şöyle: Schengen bölgesinde bulunduğunuz her gün için geriye doğru 180 güne bakılır ve bu aralıkta bölgede geçirdiğiniz günlerin toplamı 90’ı aşamaz. Giriş günü de çıkış günü de kalış günü sayılır.
Buradaki kilit kavram “kayan pencere”dir. 180 gün takvim yılına, ilk girişinize ya da vizenizin başlangıcına sabitlenmez; her gün bir gün ileri kayar. Eski günler pencerenin dışına çıktıkça hakkınız geri gelir.
Kural tek tek ülkeler için değil, bölgenin tamamı için işler. Almanya’da 40, İtalya’da 30, Yunanistan’da 20 gün geçirdiyseniz toplam 90 gününüzü kullanmışsınızdır.
Schengen 90 gün hesaplama nasıl yapılır?
En güvenli yöntem şu: planladığınız seyahatin son gününü alın ve o günden geriye 180 gün sayın. Bu aralığa düşen tüm Schengen günlerinizi, yeni seyahat dahil toplayın. Sonuç 90 ya da altındaysa plan uygundur.
Uzun bir seyahat planlıyorsanız bu kontrolü yalnızca son gün için değil, aradaki günler için de yapmak gerekir; çünkü kural her gün için ayrı ayrı sağlanmalıdır.
Elle saymak hata yapmaya açıktır. Avrupa Komisyonu’nun resmî kısa süreli kalış hesaplayıcısı giriş çıkış tarihlerinizi girerek sonucu görmenizi sağlar. Yine de hesaplayıcı bir yardımcıdır; sınırdaki karar yetkilinin kayıtlarına göre verilir.
Örnek senaryolar
Yazı Avrupa’da geçiren yolcu: 1 Haziran’da girip 29 Ağustos’ta çıkan biri tam 90 gün kullanmıştır. Ekim ayında kısa bir iş gezisi yapmak isterse hakkı yoktur; çünkü ekimden geriye sayılan 180 günün içinde 90 günün tamamı duruyor. Yeni tam hak, çıkıştan yaklaşık 90 gün sonra, kasım sonuna doğru oluşur.
Sık ve kısa seyahat eden: her ay 10 gün Schengen’de geçiren biri 180 günde yaklaşık 60 gün kullanır, sorun yaşamaz. Aynı kişi seyahatlerini ayda 16 güne çıkarırsa toplam 90’ın üzerine çıkar ve farkında olmadan ihlale düşer.
Bölge dışına çıkıp dönen: 85 gün kaldıktan sonra bir haftalığına Schengen dışı bir ülkeye geçip dönmek hakkı sıfırlamaz. Pencere geriye doğru baktığı için o 85 gün hâlâ hesaptadır.
EES ne getirdi? Damga yerine dijital kayıt
Giriş/Çıkış Sistemi (EES), kısa süreli kalış için gelen AB dışı ülke vatandaşlarının sınır geçişlerini dijital olarak kaydeder. Pasaport bilgileriniz, yüz görüntünüz, parmak iziniz ve her giriş çıkışın tarihi ile yeri sisteme işlenir. Vizeyle seyahat eden Türk vatandaşları da kapsamdadır.
Pratikte bunun anlamı şu: silik damgalar ya da gözden kaçan sayfalar dönemi kapandı. Kalan gün sayınızı sistem otomatik hesaplar ve süre aşımı kendiliğinden görünür hâle gelir.
İlk kayıt sırasında sınırda biyometrik veri alındığı için işlem biraz uzayabilir. Aktarmalı uçuşlarda bağlantı süresini buna göre bırakmanızı öneririz.
En sık yapılan hatalar
Vize geçerliliğini kalış hakkı sanmak: bir yıllık ya da beş yıllık çok girişli vize, o süre boyunca giriş yapabileceğinizi gösterir; kalış sınırı yine 90/180’dir. Ayrıca vize etiketindeki “kalış süresi” hanesi 90’dan az olabilir; bağlayıcı olan o rakamdır.
Giriş ve çıkış günlerini saymamak: gece yarısından beş dakika önce inen uçak, o günü kalış gününe çevirir.
Takvim yılına göre hesap yapmak: 1 Ocak’ta hiçbir şey sıfırlanmaz. Son 180 gün neyse o geçerlidir.
Süre aşımını hafife almak: bir günlük aşım bile kayda geçer; para cezası, sınır dışı işlemi ve giriş yasağına varabilen sonuçları olabilir. Sonraki vize başvurularınızda ve çok girişli vize basamaklarında da karşınıza çıkar.
ETIAS Türk vatandaşlarını kapsıyor mu?
ETIAS, Schengen bölgesine vizesiz seyahat edebilen ülkelerin vatandaşları için tasarlanmış bir ön seyahat iznidir. Yalnızca vizesiz seyahat edenler içindir.
Umuma mahsus pasaportla seyahat eden Türk vatandaşları Schengen vizesine tabi olduğundan ETIAS kapsamına girmez; sizin için geçerli belge vizenizdir. “ETIAS başvurunuzu yapalım” diyen siteler ya da aracılar, vizeyle seyahat eden biri için gereksiz bir işlem satmaya çalışıyordur.
EES ile ETIAS’ı karıştırmayın: EES sınırda yapılan bir kayıttır ve sizi kapsar; ETIAS seyahat öncesi alınan bir izindir ve vizeli yolcuyu kapsamaz.
Sıradaki adım: günlerinizi birlikte sayalım
Uzun süreli ulusal vize ya da oturum izniyle geçirilen günler gibi özel durumlar hesabı değiştirebilir. Güncel kuralları Avrupa Komisyonu’nun resmî kısa süreli kalış hesaplayıcısından ve gideceğiniz ülkenin sınır makamlarının duyurularından doğrulayın.
Yoğun bir seyahat takviminiz varsa ya da geçmiş giriş çıkışlarınızdan emin değilseniz, pasaport kayıtlarınızı birlikte gözden geçirebiliriz. WhatsApp’tan danışmanımıza yazın ya da sitedeki 30 saniyelik yolculuk akışından Schengen seçeneğiyle başlayın. Bir günlük hata için aylarca beklemek zorunda kalmayın.